Heilige koeien

Ik vertaal niet alleen uit het Latijn, soms kijk ik ook de vertalingen van andere Neolatinisten na. Zoals laatst de gedichten van Rotger zum Bergen (1603-1661) voor zijn idool Anna Maria van Schurman (1607-1678). Want als je je helemaal hebt doodgestaard op een tekst, wil je soms gewoon dat iemand er even met een frisse blik naar kijkt.

Zum Bergen schreef dat Van Schurman tot in Azië bekend was:

Indos ad nigros, queîs Numen mugit in agris,
Schürmannae ingenii fama superba volat.

Tot aan het zwarte Indië, waar de Godheid loeit op de velden,
vliegt de hoog verheven roem van Schurmans verstand.

We hadden alleen geen idee of-en-zo-ja-hoeveel Zum Bergen afwist van de heilige koeien in India. En het boekje moest al bijna naar de drukker. Gelukkig wees iemand me op een artikel dat ze net gepubliceerd had. Het ging over de ‘vurige calvinist’ Johannes Hoornbeeck (1617–1666) en zijn boek De conversione Indorum et gentilium (Over de bekering van de Indiërs en de heidenen). Een praktische handleiding voor zendelingen die in Zuid-Amerika en Azië het protestantse geloof gingen verspreiden. Zielsverhuizing, dat vond Hoornbeeck maar een belachelijk idee. En de Bijbel was veel beter dan de Indiase Vedas of Shastras.

Ook de heilige koeien waren niets nieuws voor hem, zo bleek uit de index achterin zijn boek:

Vacca (koe) in de Index rerum (zakelijk register) van Hoornbeecks De conversione Indorum

Vacca apud Indos (Brachmannos) in sin-
gulari honore. 33. vacca & tauronu-­
ptias celebrant sumptuose. 38, 39. vac-
cam occidere summum nefas. 39. eidem se-
pulturam adornant. ibid. metempsychosis in
vaccam felicissima putatur. 38

Of te wel: De koe staat bij de Indiërs (de Brahmanen) bijzonder hoog in aanzien (blz. 33). Voor bruiloften tussen koeien en stieren geven zij veel geld uit (blz. 38-39). Het is de grootste zonde een koe te doden (blz. 39). Ze versieren hun graven (zelfde blz.). De zielsverhuizing naar een koe wordt gezien als het grootste geluk (blz. 38).

Wat wisten die 17e-eeuwers dus van de Indiase heilige koeien? Best veel waarschijnlijk. Vertaling goedgekeurd?